Ege Özgür Haber

A- HUKUK SÖZCÜĞÜ: ANLAMI VE ÖNEMİ
Hukuk sözcüğü, Arapça “hak” kökünden türemiştir. Doğruluk, gerçeklik ve adalet anlamlarına gelir. “Hukuk”, “hak” kelimesinin çoğulu olup “haklar” demektir.
Hukuk; toplum ve devlet düzenini sağlamak amacıyla meşru biçimde oluşturulmuş, yaptırım gücüyle desteklenen normlar ve uyulması zorunlu kurallar bütünüdür. Temel amacı; toplumdaki adalet beklentisi ile kamusal düzeni eş zamanlı olarak gerçekleştirmektir.
Hukuk kurallarına uymayanlar devletin yaptırımlarıyla karşılaşır. Hukuk düzenindeki aksaklıklar hem hak kayıplarına hem de toplumsal düzenin bozulmasına yol açar. Çünkü adil ve etkin bir hukuk sistemi, adaletin en önemli göstergesidir.
B- HUKUKUN KAYNAKLARI
Tarihsel süreçte hukukun başlıca kaynakları şunlardır:
1- ÖRF, ADET VE GELENEKLER
Geleneksel toplumlarda hukuk; örf, adet ve törelerden doğmuştur. Bu anlayış, toplumun ortak değerleri ve bilinç düzeyinin bir ürünüdür.
2- DİNSEL (İLAHİ) HUKUK
Kutsal kitaplara dayandırılan ve Tanrısal kaynaklı olduğuna inanılan hukuk sistemidir. İlahi düzenin yeryüzüne yansıması olarak kabul edilir.
3- SULTANÎ HUKUK
Siyasi egemenliğe dayanan, monarşik sistemlerde görülen hukuk anlayışıdır. Kral, sultan ya da padişahın fermanlarıyla şekillenir.
4- ÇAĞDAŞ (MODERN) HUKUK
Evrensel insan haklarına dayanan, bireysel özgürlükleri güvence altına alan ve devlet-toplum ilişkisini karşılıklı hak ve sorumluluklar çerçevesinde düzenleyen hukuk sistemidir.
C- HUKUK FELSEFESİ
Hukuk felsefesi; hukukun doğasını, kaynağını, meşruiyetini ve amacını sorgulayan düşünsel bir alandır.
BAŞLICA İŞLEVLERİ:
Mevcut hukuk düzeninin adil olup olmadığını değerlendirmek
Adil ve etkin hukuk kurallarının niteliklerini belirlemek
Hukuki kavramları sistematik ve anlaşılır hale getirmek
Hukukun meşruiyet koşullarını analiz etmek
Yasama, yürütme ve yargıya rehberlik etmek
Özetle:
Hukuk düzenin bedeni ise, hukuk felsefesi onun ruhudur.
D- DOĞAL HUKUK VE POZİTİF HUKUK TARTIŞMASI
Doğal hukuk anlayışının temelinde insan doğası ve aklı vardır. Bu görüşün önemli temsilcileri Aristoteles ve Thomas Aquinas’tır. Bu anlayışta hukukun amacı adaleti sağlamak ve insanı korumaktır.
Buna karşılık Thomas Hobbes ve John Austin gibi düşünürler, hukukun temel amacının düzen olduğunu savunur. Bu görüşe göre hukukun geçerliliği, içerdiği ahlaki değerlerden bağımsızdır.
Bu iki yaklaşım, şu temel soruyu doğurur:
ÖNCELİK ADALET Mİ, YOKSA DÜZEN Mİ?
Doğal hukuk: İnsan hakları ve adalet önceliklidir
Pozitif hukuk: Devlet düzeni ve otorite önceliklidir
İnsanı merkeze alan anlayış hukuk devletini savunurken, devleti merkeze alan yaklaşım çoğu zaman kanun devletine dönüşür.
Tarih, bunun ağır sonuçlarını göstermiştir. Stalin, Mussolini ve Hitler gibi totaliter rejimler; hukuku araçsallaştırarak büyük zulümlere yol açmıştır.
E- TARTIŞMA VE SONUÇ
Hukuk hem düzen hem de adalet üretmek zorundadır. Modern hukuk sistemleri bu dengeyi şu değerlerle kurmaya çalışır:
Evrensel insan hakları
Din ve vicdan özgürlüğü
Laiklik
Temel hakların dokunulmazlığı
SONUÇ OLARAK:
Adaletli bir düzene evet,
ama düzen adına adaletsizliğe hayır.
Kuvvetsiz adalet zayıf kalır,
ama adaletsiz güç her zaman zalimdir.
SON SÖZ
ADALETLE BAĞINI KOPARAN HUKUK; KİM TARAFINDAN ÜRETİLİRSE ÜRETİLSİN MEŞRUİYETİNİ YİTİRİR.

PROF. DR. HALİL ÇİVİ